Kê biên tài sản là gì? Khi nào thực hiện kê biên tài sản?

Kê biên tài sản là một trong các biện pháp cưỡng chế theo Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015.
Theo đó, để bảo đảm hoạt động khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, trong phạm vi của mình thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có thể áp dụng biện pháp kê biên tài sản.
(căn cứ tại Điều 126 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015)

 

Căn cứ tại Điều 128 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 57, 59 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2025 quy định về kê biên tài sản như sau:
Kê biên tài sản
1. Kê biên tài sản chỉ áp dụng đối với bị can, bị cáo về tội mà Bộ luật hình sự quy định hình phạt tiền hoặc có thể bị tịch thu tài sản hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại.
2. Những người có thẩm quyền quy định tại khoản 1 Điều 113 của Bộ luật này, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa có quyền ra lệnh kê biên tài sản. Lệnh kê biên của những người được quy định tại điểm a khoản 1 Điều 113 của Bộ luật này phải được thông báo ngay cho Viện kiểm sát có thẩm quyền trước khi thi hành.
3. Chỉ kê biên phần tài sản tương ứng với mức có thể bị phạt tiền, bị tịch thu hoặc phải bồi thường thiệt hại. Tài sản bị kê biên được giao cho chủ tài sản hoặc người quản lý hợp pháp hoặc người thân thích của họ bảo quản. Người được giao bảo quản mà có hành vi tiêu dùng, chuyển nhượng, đánh tráo, cất giấu, hủy hoại tài sản bị kê biên thì phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự.
4. Khi tiến hành kê biên tài sản phải có mặt những người:
a) Bị can, bị cáo hoặc người đủ 18 tuổi trở lên trong gia đình hoặc người đại diện của bị can, bị cáo;
b) Đại diện Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có tài sản bị kê biên;
c) Người chứng kiến.
Người tiến hành kê biên phải lập biên bản, ghi rõ tên và tình trạng từng tài sản bị kê biên. Biên bản được lập theo quy định tại Điều 178 của Bộ luật này, đọc cho những người có mặt nghe và cùng ký tên. Ý kiến, khiếu nại của những người quy định tại điểm a khoản này liên quan đến việc kê biên được ghi vào biên bản, có chữ ký xác nhận của họ và của người tiến hành kê biên.
Biên bản kê biên được lập thành bốn bản, trong đó một bản được giao ngay cho người được quy định tại điểm a khoản này sau khi kê biên xong, một bản giao ngay cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có tài sản bị kê biên, một bản gửi cho Viện kiểm sát có thẩm quyền và một bản đưa vào hồ sơ vụ án.
Như vậy, kê biên tài sản chỉ áp dụng đối với những đối tượng là: bị can, bị cáo về tội mà Bộ luật hình sự quy định hình phạt tiền hoặc có thể bị tịch thu tài sản hoặc để bảo đảm bồi thường thiệt hại.
Ngoài ra, người có thẩm quyền ra lệnh kê biên tài sản gồm:
- Những người có quyền ra lệnh, quyết định bắt bị can, bị cáo để tạm giam quy định tại khoản 1 Điều 113 được sửa đổi bởi khoản 12 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự 2025, cụ thể:
+ Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp; Điều tra viên thuộc trường hợp quy định tại khoản 1a Điều 37 của Bộ luật này.
+ Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân và Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát quân sự các cấp;
+ Chánh án, Phó Chánh án Tòa án nhân dân và Chánh án, Phó Chánh án Tòa án quân sự các cấp; Thẩm phán giữ chức vụ Chánh tòa, Phó Chánh tòa Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao; Hội đồng xét xử.
- Thẩm phán chủ tọa phiên tòa.
Tóm lại, Kê biên tài sản không chỉ là công cụ pháp lý giúp cơ quan có thẩm quyền kiểm soát, bảo toàn tài sản để phục vụ công tác thi hành án mà còn góp phần bảo đảm trật tự pháp luật và công bằng xã hội. Nắm rõ khái niệm và điều kiện thực hiện kê biên tài sản sẽ giúp các bên liên quan chủ động hơn khi tham gia vào các quan hệ pháp lý, hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình một cách hiệu quả.